Het idee om een internationale dag van de moedertaal te vieren was het initiatief van Bangladesh. In 1999 werd het voorstel door UNESCO goedgekeurd en sinds 2000 wordt er in de hele wereld aandacht aan besteed. 21 februari is de dag dat in Bangladesh stil wordt gestaan bij de strijd om erkenning van de Bangla taal. Unesco gelooft in het belang van culturele en taalkundige diversiteit en dat deze bijdragen aan een duurzame samenleving. Helaas staat taalkundige diversiteit steeds meer onder druk. Dit komt onder andere omdat sommige talen als minder belangrijk of minder nuttig worden gezien. Als dit proces van globalisering doorzet, gaat alles om ons heen op elkaar lijken, ook talen en culturen.

Moedertaal geeft een gevoel van geborgenheid en thuis

Unesco pleit voor meertalig onderwijs met de moedertaal als basis, vooral in de beginfase van het onderwijs. Moedertaalonderwijs kent cognitieve, emotionele, culturele en sociale voordelen. Een tweede taal is makkelijker om te leren als die voortbouwt op een brede basis in de moedertaal. Taal is een identiteitsuiting. Wanneer een kind zijn/haar moedertaal niet mag gebruiken op school, kan het kind ervaren dat een deel van zichzelf verboden is. Het erkennen en toelaten van de moedertaal zorgt dus voor een groter zelfvertrouwen, een grotere ouderbetrokkenheid, en een betere omgang tussen docent en leerling. Bij meertalige kinderen nemen bovendien vaardigheden als probleemoplossend vermogen, creativiteit, en aanpassingsvermogen toe.

Eentaligheid is niet de norm

Wereldwijd spreekt minimaal 60% van de bevolking thuis een extra taal, terwijl dat in Nederland ongeveer 25% is. Eentaligheid is dus niet de norm: het is eerder andersom. Toch is ons onderwijssysteem ‘ontwikkeld voor, en grotendeels door, eentaligen’, zegt Sharon Unsworth, taalwetenschapper aan de Radboud Universiteit. Meertaligheid maakt het mogelijk om met meer mensen en plaatsen in contact te komen, ze maken het ook gemakkelijker om andere talen op te pikken, zeggen experts. Onderzoek toont aan, zegt Unsworth, dat het een vergissing is om de moedertaal van een kind te onderdrukken om zo de integratie te bevorderen.

Kritisch VN-rapport

In 2021 publiceerde het VN-Comité voor Rassendiscriminatie (CERD) een rapport waarin bezorgdheid werd geuit over berichten dat sommige leerlingen in Nederland ‘verboden of gestraft werden voor het spreken van hun thuistaal in de schoolomgeving’. CERD beval scholen aan maatregelen te nemen om dit te voorkomen en om ‘uitbreiden lerarenopleiding meertalig onderwijs’.

OECT afgeschaft in 1995

OECT staat voor Onderwijs in Eigen Taal en Cultuur en verwijst naar een beperkt aantal uren waarbij aan kinderen van etnisch-culturele minderheden onderwijs in eigen taal en cultuur wordt gegeven. Het OECT werd afgeschaft in 2004 ondanks kritiek van prominente taalkundigen. Hierna kwam er geen nieuw landelijk beleid om moedertaalonderwijs mogelijk te maken.

Nederland maakt draai

Het is beter wanneer kinderen van asielzoekers op school naast het Nederlands ook hun eigen moedertaal leren, schrijft het ministerie van Onderwijs en de PO-raad in 2017. Volgens een van de auteurs van de brochure, lector taaldidactiek Maaike Hajer, is het wetenschappelijk aangetoond dat het veel beter is om de moedertaal wel te betrekken in het onderwijs. Een oplossing zou kunnen zijn om meertalig personeel in te zetten, geeft Hajer aan. Het is de vraag of dit gaat werken. Het verleden heeft geleerd dat het moeilijk te organiseren is om aan vele taalgroepen tegelijkertijd hoogwaardig taalonderwijs te bieden.

De Zweedse inclusieve visie

Zweden heeft een structurele landelijke visie. Elke gemeente is verplicht het moedertaalonderwijs te organiseren als aan de volgende voorwaarden is voldaan: groepsgrootte minimaal vijf kinderen, geschikte docent aanwezig, de taal moet het communicatiemiddel zijn met een van de ouders en de kinderen moeten basale taalvaardigheden hebben. In Zweden is de inclusieve visie op onderwijs aan nieuwkomers kenmerkend: ‘Nieuwkomerskinderen zijn er geen aparte categorie waar een tijdelijke, speciale benadering voor nodig is,’ aldus Hajer, ‘maar ze horen bij hun leeftijdgenootjes in het reguliere onderwijs. Dit betekent dat alle leraren meertaligen ondersteuning moeten kunnen bieden.’ Daarnaast is een bevoegdheid verplicht om Zweeds als tweede taal te geven.

Zweden heeft voorbeeldfunctie

Hoewel het moedertaalonderwijs in Zweden successen boekt met betrekking tot schoolprestaties en integratie, kleven er nog wel praktische problemen aan het programma. Ondanks de praktische problemen hebben de moedertaaldocenten sterk het gevoel bij te dragen aan de ontwikkeling van hun leerlingen. Het draagt bij aan identiteitsvorming, maar ook aan de verwerving van het Zweeds. Zweden is hiermee een voorbeeld waar andere landen met veel nieuwkomers wat van zouden kunnen leren.

Bronnen:

Duurzaam onderwijs: https://duurzaamonderwijs.com/2017/12/05/wat-is-het-verschil-tussen-tweetalig-onderwijs-clil-oetc-en-functioneel-veeltalig-leren/

Vluchtelingen en onderwijs: https://www.onderwijsraad.nl/publicaties/adviezen/2017/02/23/vluchtelingen-en-onderwijs

Onderwijs in de moedertaal: https://didactiefonline.nl/artikel/onderwijs-in-de-moedertaal

Moedertaalonderwijs in Malmö, Zweden: https://www.tijdschriftles.nl/inhoud/tijdschrift_artikel/LE-35-0-3/Moedertaalonderwijs-in-Malmo-Zweden

Speaking just one language is not the norm: encouraging bilingualism in NL: https://www.dutchnews.nl/features/2022/02/heritage-language-schools-are-nurturing-bilingualism-in-the-netherlands/