Historische uitspraak

Op 24 juni 2022 schaft het Amerikaanse Hooggerechtshof het landelijk recht op abortus af. Hiermee vernietigt het hof het vonnis Roe versus Wade: met dit vonnis werd het recht op abortus in 1973 een feit. Door het schrappen van dit recht hangt het dus van de staat af waarin een Amerikaanse vrouw woont of een abortus mogelijk is. Naar verwachting is legale abortus straks in ongeveer de helft van de 50 staten verboden. Het schrappen van dit recht wordt niet gesteund door de Amerikaanse president Joe Biden. Hij noemt de beslissing ‘wreed’ en spreekt over een ‘tragische fout’. “Het brengt Amerika 150 jaar terug in de tijd”, aldus Biden.

Voorgeschiedenis van Roe versus Wade

Norma McCorvey stond aan de wieg van het befaamde Roe versus Wade-vonnis, waarmee het Amerikaanse Hooggerechtshof in 1973 het recht op abortus vastlegde. Jane Roe, (een alias voor Norma McCorvey) was een alleenstaande vrouw uit Dallas. McCorvey wilde haar zwangerschap beëindigen en wendde zich tot de advocaten Sarah Weddington en Linda Coffee. Beide advocaten spanden een zaak aan tegen Henry Wade, de openbaar aanklager van Dallas County. Roe versus Wade was de eerste zaak van Weddington na haar rechtenstudie. Drie jaar later eindigde de zaak bij het Hooggerechtshof. Daar werd geconcludeerd dat de abortuswet van Texas ongrondwettelijk was. Volgens het Hooggerechtshof was de wet in strijd met het recht op privacy. Voor McCorvey kwam de uitspraak in de zaak uiteraard te laat om een abortus af te dwingen. Zij beviel in 1970 van een dochter, die ze ter adoptie afstond.

Wat is de stand van zaken?

De situatie is niet goed voor personen in de VS die ongewenst zwanger kunnen worden. Zonder Roe verliezen naar schatting 36 miljoen vrouwen en andere mensen de toegang tot abortuszorg in hun staat. In Republikeinse staten kondigen gouverneurs de sluiting van abortusklinieken af; in Californië en andere democratische staten beloven zij juist het recht en de toegang tot abortus te blijven beschermen.

Abortustoerisme

Minister van Justitie Merrick Garland beschouwt de beslissing van het hof als een aanval op mensen van kleur (die toch al economisch achtergesteld zijn) én als een aanval op alle economisch achtergestelde mensen. Hij belooft er alles aan te doen om reproductieve rechten te beschermen. Dit zou kunnen door ongewenste zwangere personen gratis transport aan te bieden naar staten waar abortus wel toegankelijk is. Hiermee komt wel de gezondheid van vrouwen in gevaar omdat ze lange afstanden moeten reizen om toegang te krijgen tot legale en veilige abortuszorg.

Abortuspillen

Abortuspillen zijn gemeengoed in de VS. De helft van alle abortussen wordt met een abortuspil uitgevoerd. Artsen kunnen na een (online) consultatie een abortuspil voorschrijven en opsturen. Voor ongewenst zwangere mensen in armoede of in conservatieve streken zijn abortuspillen altijd al de enige oplossing geweest. De volgende strijd is in ieder geval gewonnen door Garland. Terwijl Republikeinen nu bekijken hoe ze ook de aanschaf van abortuspillen kunnen verbieden, liet Garland de pillen al goedkeuren door de federale gezondheidsdienst. Ook heeft hij bevolen dat ze in alle staten beschikbaar moeten zijn.

Langetermijngevolgen

Uit onderzoek blijkt dat het ontzeggen van een abortus aan een vrouw die hier wel om vraagt negatieve gevolgen kan hebben voor de sociaal economische omstandigheden van het kind. Deze kinderen leven vaker onder de armoedegrens dan kinderen van vrouwen die eerder in hun leven abortus konden krijgen voor ongewenste zwangerschappen. Verder waarschuwen deskundigen dat het beperken van de toegang tot abortus onvermijdelijk leidt tot hogere moedersterftecijfers (met een grotere kans dat dit mensen van kleur treft). Daarnaast moeten de geestelijke gezondheidseffecten van het voldragen van een ongewenste, ongeplande of ongezonde zwangerschap door seksueel geweld, zoals verkrachting en incest, niet worden onderschat.

Mannen profiteren ook van reproductieve vrijheid

De impact van een abortus op de mannelijke partners is beperkt, maar dat betekent niet dat het probleem niet relevant is voor mannen. Een op de vijf mannen is betrokken geweest bij een abortus, aldus de National Survey of Family Growth. Uit eerder onderzoek blijkt een verband tussen vertraagd ouderschap en betere onderwijsprestaties. Betere prestaties leiden tot een hogere toekomstige sociaaleconomische status voor zowel mannen als vrouwen.

EU voelt de politieke onrust

Niet alleen ver van huis, ook in Europa is de mogelijkheid om te kiezen voor abortus niet vanzelfsprekend. Sommige voorvechters van vrouwenrechten hebben het gevoel dat wat er in de VS gebeurt, wordt weerspiegeld in sommige delen van Europa. Andere experts verwachten dat conservatieve en religieuze groeperingen zich gesterkt voelen. Maar in West-Europa is het beslissingsrecht over het eigen lichaam sterk verankerd en zijn er geen tekenen aan de wand dat de wetgeving teruggeschroefd wordt. Overigens heeft de EU geen bevoegdheid op het gebied van abortusrechten binnen een lidstaat en daarom is de abortuswetgeving aan de betrokken lidstaten. Wel sprak het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in 2010 uit dat een verbod op abortus een schending van het Europees Mensenrechtenverdrag is. Helaas geldt dit alleen als de gezondheid of het leven van de vrouw wordt bedreigd of als de zwangerschap voortkomt uit een verkrachting.

Abortus niet in heel Europa toegestaan

Katholieke landen hebben over het algemeen een strengere abortuswetgeving. Zo was Ierland in 2013 het één na laatste land binnen de EU dat abortus legaliseerde. Verder is Malta is nog het enige land met een absoluut abortusverbod. Het eiland verbiedt abortus onder alle omstandigheden, ook als de foetus geen overlevingskans heeft. Wanneer we verder richting Oost-Europa reizen, naar Polen, dan zien we dat de overheid de abortuswet steeds verder aanscherpt. Sinds begin 2021 is abortus in Polen alleen toegestaan als de vrouw in levensgevaar is of zwanger is als gevolg van incest of verkrachting. Wanneer we kijken naar de Europese Unie vindt een vergelijkbare ‘strijd’ plaats, zo schrijft Europees Parlementariër Sophie in ’t Veld. “Ook in het Europees Parlement pleiten conservatieve politici, vaak Pools of Italiaans, al jarenlang voor een Europese versie van de omstreden Amerikaanse Gag-rule.” Dit is de regel die voor het eerst in de VS in de jaren tachtig werd ingevoerd en onder Trump opnieuw van kracht werd: non-profit organisaties die informatie geven over onderwerpen als anticonceptie en abortus krijgen geen geld meer.

Bronnen:

Roe v Wade overturned: While the US rolls back abortion rights, where is Europe headed? https://www.euronews.com/next/2022/06/27/abortion-rights-with-the-us-on-brink-of-rolling-back-roe-v-wade-where-is-europe-headed

World Leaders React on Roe v. Wade: https://www.wsj.com/livecoverage/supreme-court-decision-roe-v-wade-6-24-2022/card/europeans-react-on-roe-v-wade-YQY9SVjtWc4K7DIfB0R8

The Roe Baby: https://www.theatlantic.com/politics/archive/2021/09/jane-roe-v-wade-baby-norma-mccorvey/620009/

Droit à l’avortement : qu’est-ce que l’arrêt Roe vs Wade, qui a fixé le cadre légal de l’accès à l’IVG aux Etats-Unis en 1973 ? https://www.lemonde.fr/societe/article/2022/05/03/droit-a-l-avortement-qu-est-ce-que-l-arret-roe-vs-wade-qui-a-fixe-le-cadre-legal-de-l-acces-a-l-ivg-aux-etats-unis-en-1973_6124632_3225.html

EU criticizes Poland’s abortion ban as it reminds member states to ‘respect fundamental rights’: https://www.euronews.com/my-europe/2021/02/24/eu-criticises-poland-s-abortion-ban-as-it-reminds-member-states-to-respect-fundamental-rig

Activist on trial in Poland for providing abortion pills in ‘European first’: https://www.euronews.com/2022/04/08/activist-on-trial-in-poland-for-providing-abortion-pills-in-european-first

The end of Roe v. Wade has huge economic implications for male partners, too: https://www.npr.org/2022/06/27/1107715589/abortion-access-impact-on-men

Roe v Wade: men benefit from abortion rights too – and should speak about them more: https://theconversation.com/roe-v-wade-men-benefit-from-abortion-rights-too-and-should-speak-about-them-more-185523

Roe v. Wade: The Mental and Physical Health Effects of Anti-Abortion Laws: https://www.healthline.com/health-news/roe-v-wade-the-mental-and-physical-health-effects-of-anti-abortion-laws#The-case-that-ended-Roe

De val van Roe v Wade: https://rosavzw.be/nl/nieuwsbrieven/pers-pectief/30-06-de-val-van-roe-v-wade

Abortus in Europa: https://fiom.nl/kenniscollectie/abortus/publicaties-fiom/abortus-europa